Ochrona drzew rosnących poza lasami w Polsce regulowana jest przede wszystkim przez ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. 2004 nr 92 poz. 880, z późn. zm.). Przepisy tej ustawy wielokrotnie nowelizowano, a ich aktualne brzmienie jest wynikiem zmian wprowadzonych w szczególności w 2017 roku.
Kiedy wymagane jest zezwolenie na wycinkę
Zgodnie z art. 83 ustawy o ochronie przyrody, usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości co do zasady wymaga uzyskania zezwolenia. Zezwolenie wydaje wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy dla miejsca położenia nieruchomości.
Wyjątkiem są nieruchomości wpisane do rejestru zabytków – tam decyzję wydaje odpowiedni organ ochrony zabytków, a nie organ gminy.
Wyłączenia spod obowiązku uzyskania zezwolenia
Ustawa przewiduje szereg sytuacji, w których wycinka nie wymaga zezwolenia. Do najważniejszych należą:
- drzewa, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza wartości określonych w rozporządzeniu ministra – dla osób fizycznych na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą,
- drzewa obumarłe lub zagrażające bezpieczeństwu publicznemu (w trybie pilnym, z późniejszym zgłoszeniem do organu),
- drzewa na plantacjach lub w ogrodach botanicznych,
- drzewa usuwane w ramach akcji ratowniczych przez służby ratownicze.
Warunki i progi wymiarowe zmieniają się w wyniku nowelizacji. Aktualne wartości obwodów granicznych zawarte są w rozporządzeniu Ministra Środowiska wydanym na podstawie art. 83f ust. 1 pkt 1 ustawy.
Procedura uzyskania zezwolenia
Wniosek o zezwolenie na usunięcie drzewa składa posiadacz nieruchomości. Jeżeli posiadacz nie jest właścicielem, do wniosku dołącza zgodę właściciela. Organ gminy ma obowiązek przeprowadzenia oględzin drzewa przed wydaniem decyzji.
| Element wniosku | Opis |
|---|---|
| Imię, nazwisko i adres wnioskodawcy | Dane posiadacza lub właściciela nieruchomości |
| Oznaczenie nieruchomości | Adres i numer ewidencyjny działki |
| Przyczyna usunięcia drzewa | Uzasadnienie konieczności wycinki |
| Przeznaczenie terenu po wycince | Opis planowanego użytkowania obszaru |
| Rysunek lub mapa | Lokalizacja drzewa na nieruchomości |
| Projekt nasadzeń zastępczych (jeśli dotyczy) | W przypadku zezwolenia z obowiązkiem nasadzeń |
Nasadzenia zastępcze i przesadzanie
Organ wydający zezwolenie może nałożyć obowiązek wykonania nasadzeń zastępczych lub przesadzenia drzewa. Obowiązek ten określany jest w treści decyzji. Liczba i gatunek nasadzeń powinny odpowiadać warunkom siedliskowym w danym miejscu.
Kary administracyjne
Usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia lub niezgodnie z warunkami zezwolenia skutkuje nałożeniem administracyjnej kary pieniężnej. Kara wyliczana jest na podstawie stawek określonych w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw środowiska, z uwzględnieniem obwodu pnia i gatunku drzewa.
Organem właściwym do nałożenia kary jest ten sam organ, który wydawałby zezwolenie. W przypadku stwierdzenia nielegalnej wycinki organ wszczyna postępowanie z urzędu.
Pomniki przyrody
Odrębną kategorię stanowią pomniki przyrody – drzewa o szczególnych wartościach naukowych, kulturowych, historyczno-pamiątkowych lub krajobrazowych. Ustanawiane są uchwałą rady gminy. Usunięcie pomnika przyrody wymaga przeprowadzenia odrębnej procedury zmiany formy ochrony i jest możliwe wyłącznie w wyjątkowych przypadkach.
Rejestr pomników przyrody prowadzony jest przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska (RDOŚ) i dostępny na stronach GDOŚ.
Zmiany przepisów w 2017 roku
Nowelizacja ustawy z 2017 roku (ustawa z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody) zmodyfikowała przepisy dotyczące wycinki drzew przez osoby fizyczne na własnych nieruchomościach. Wprowadzono procedurę zgłoszeniową dla drzew powyżej określonego obwodu, z możliwością wniesienia sprzeciwu przez organ gminy. W przypadku braku sprzeciwu w terminie 21 dni drzewo można usunąć.